Meyveli Bitkiler: Karpuz, Kavun ve Salatalık Yetiştirmek

Karpuz, kavun ve salatalık aynı aileden gelir: kabakgiller. Bu üçü de sıcak sever, bol su ister ve yayılmak için yer arar. Yeni başlayan bahçecilerin en sık yaptığı hata, bu bitkileri marul ya da domates gibi düşünüp küçük bir köşeye sıkıştırmaktır. Sonuç genelde aynı olur: bol yaprak, az meyve.

Neden bu üç bitki bir arada anlatılıyor?

Çünkü bakımları neredeyse aynıdır. Üçü de:

• Toprak sıcaklığı 15-18 °C'yi geçmeden çimlenmez.
• Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş ister.
• Sürüngen gövdeleriyle yatay ya da dikey olarak yayılır.
• Çiçeklerinin tozlaşması için arı ve benzeri böceklere ihtiyaç duyar.

Yani birini yetiştirmeyi öğrendiğinizde diğer ikisi için de temel bilgiye sahip olursunuz. Fark, aldıkları alanda ve olgunlaşma süresinde.

Yeni başlayan biri hangisiyle başlamalı?

Kısa cevap: salatalık. Uzun cevap için karşılaştırmaya bakın.

Salatalık ilk yıl için mantıklı çünkü hatalarınızı hızlı fark edersiniz. İki ay içinde hasat alırsınız, bir şeyler ters giderse aynı sezonda yeniden ekebilirsiniz. Karpuzda ise dört ay bekleyip sezon sonunda yumruk büyüklüğünde bir meyve görürseniz, öğrenme maliyeti yüksek olur.

Ne zaman ekilir?

Don riski tamamen geçtikten sonra. Bu bitkiler soğuğa hiç dayanmaz; tek bir gece don, fideyi bitirir. İki yol var:

1. Doğrudan toprağa tohum: Havalar ısındıktan sonra, tohumu 2-3 cm derine atın. En basit yöntem, kök zedelenmesi olmaz.
2. Fide olarak başlatmak: Don tarihinden 3-4 hafta önce içeride saksılara ekip, hava ısınınca dışarı aktarmak. Özellikle kavun ve karpuzda sezonu uzattığı için işe yarar.

Bölgenizin ilk ve son don tarihlerini bir kez öğrenip not etmeniz, dikim takvimi konusundaki kararlarınızı kalıcı olarak kolaylaştırır.

Ne kadar su gerekiyor?

Bu bitkilerin ağırlığının çoğu sudur, dolayısıyla susuzluğa toleransı düşüktür. Ama "bol su" demek "her gün biraz su" demek değil.

Doğru yaklaşım: haftada iki veya üç kez, kökün derinine inecek kadar bol sulama. Yüzeysel sulama kökleri yukarıda tutar, bitki sıcak günlerde hemen pörsür. Suyu gövdenin dibine verin, yapraklara sıçratmayın; ıslak yaprak, külleme gibi mantar hastalıkları için davetiyedir. Sabah erken saatler en uygun zamandır.

Karpuz ve kavunda bir istisna var: meyveler olgunlaşmaya başladığında sulamayı biraz azaltmak tadı yoğunlaştırır. Aşırı su, sulu ama tatsız meyve verir.

Toprak nasıl olmalı?

Üçü de "obur" bitkilerdir. Dikimden önce toprağa iyice yanmış hayvan gübresi ya da olgun kompost karıştırın. Toprak ağır ve killiyse suyu tutar, kök çürümesi başlar; bu durumda 20-30 cm yükseltilmiş sırtlar yapıp bitkileri tepeye dikmek işe yarar. Toprak hazırlığı ve yer seçimi konusunu ayrıntılı okumak, bu bitkilerde diğer sebzelerden daha çok fark yaratır.

Çiçek açıyor ama meyve tutmuyor, neden?

En sık gelen soru bu. Muhtemel nedenler:

• İlk çiçekler erkek çiçek: Kabakgillerde erkek çiçekler önce açar ve dökülür. Bu normaldir, birkaç gün bekleyin. Dişi çiçeğin arkasında küçük bir meyve taslağı olur.
• Tozlaşma eksikliği: Arı yoksa meyve tutmaz. Bahçeye lavanta, fesleğen, kadife çiçeği gibi tozlayıcı çeken bitkiler ekin. Gerekirse erkek çiçeği koparıp dişi çiçeğin içine değdirerek elle tozlaştırın.
• Aşırı azot: Yaprak gübresi bolluğu bitkiyi yapraklandırır, çiçeklendirmez. Çiçeklenme döneminde potasyum ve fosfor ağırlıklı besleme daha uygun.
• Aşırı sıcak: Çok yüksek sıcaklıkta polen canlılığını yitirir. Sıcak dalgası geçince tutum düzelir.

Alan azsa ne yapılır?

Salatalık için file, kafes ya da bir tahta kazık yeterli. Dikeyde büyüyen salatalık hem daha az yer kaplar hem meyveleri toprağa temas etmediği için daha az çürür, hasadı da kolaylaşır. Kavunda dikey yetiştirme mümkün ama olgunlaşan meyveyi bir file ya da bez torbayla asmanız gerekir, yoksa sap kopar.

Karpuz için gerçekçi olun: standart bir karpuz çeşidi birkaç metrekare yer ister. Balkonda ya da 10 metrekarelik bir